Charakterystyka osady kultury przeworskiej z okresu rzymskiego w Nieszawie Kolonii, gmina Józefów nad Wisłą, powiat opolski, województwo lubelskie – osiągnięcia i perspektywy badawcze

Marta Stasiak-Cyran

doi:10.61464/siml.111

Opublikowane: 2023-12-191

Tom 19 (2017)

Charakterystyka osady kultury przeworskiej z okresu rzymskiego w Nieszawie Kolonii, gmina Józefów nad Wisłą, powiat opolski, województwo lubelskie – osiągnięcia i perspektywy badawcze

Marta Stasiak-Cyran

Dział: Miscellanea

https://doi.org/10.61464/siml.111

Abstrakt

Interdyscyplinarne badania na stanowisku 5 w Nieszawie Kolonii pow. Opole Lubelskie, woj. lubelskie, dostarczyły wielu danych, które często w znacznym stopniu podważają dotychczasowe analizy okresu rzymskiego na Lubelszczyźnie. Większość źródeł datowana jest na fazy B2 i B2/C1-C1a okresu rzymskiego. Można jednak również zaobserwować długą serię zabytków metalowych i ceramicznych, które wskazują, że osadnictwo nad Wisłą funkcjonowało jeszcze w okresie późnego Rzymu i wczesnej migracji (tj. C3, a nawet koniec faz C2 i D1). Fakt ten rzuca nowe światło na kwestię upadku osadnictwa kultury przeworskiej na Lubelszczyźnie. Na obszarze wykopalisk o powierzchni 2215,8 m2 odkryto 123 obiekty. Badania geofizyczne potwierdziły istnienie obiektów na powierzchni ok. 1,2 ha. Zebrano prawie 40 000 fragmentów ceramiki i kilkaset zabytków z innych źródeł. Stanowisko jest największą przebadaną osadą kultury przeworskiej z reliktami architektury mieszkalnej na Lubelszczyźnie. Wyniki technicznych badań archeologicznych, fizykochemicznych i przyrodniczych pozwalają na stworzenie wieloaspektowej charakterystyki osady. Warto podkreślić, że część analiz została przeprowadzona po raz pierwszy na potrzeby stanowiska z terenu Lubelszczyzny datowanego na okres rzymski. Wśród tych pionierskich prac znajdują się: analiza paleobotaniczna, badania mineralogiczno-petrograficzne oraz datowanie ceramiki metodą termoluminescencyjną. Interdyscyplinarne badania osady w Nieszawie Kolonii, prowadzone m.in. w ramach projektów finansowanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, konsekwentnie wypełniają potrzebę kompleksowej analizy źródeł, co otwiera nowe perspektywy badawcze.

Słowa kluczowe:

archeologia, lubelszczyzna, Kolonia Nieszawa, Kultura Przeworska

Pobierz pliki

siml.t.19.s.63-72

Zasady cytowania

Stasiak-Cyran, M. (2023). Charakterystyka osady kultury przeworskiej z okresu rzymskiego w Nieszawie Kolonii, gmina Józefów nad Wisłą, powiat opolski, województwo lubelskie – osiągnięcia i perspektywy badawcze. Studia I Materiały Lubelskie, 19. https://doi.org/10.61464/siml.111

Cited by / Share

Bibliografia

K. Godłowski, Przemiany kulturowe i osadnicze w południowej i środkowej Polsce w młodszym okresie przedrzymskim i w okresie rzymskim, „Prace Komisji Archeologicznej”, t. 23, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1985, s. 68–69, 106–107

A. Kokowski, Lubelszczyzna w młodszym okresie przedrzymskim i w okresie rzymskim, Lublin 1991, s. 185–203.

M. Gładysz-Juścińska, M. Juściński, A. Kokowski, P. Łuczkiewicz, B. Niezabitowska-Wiśniewska, S. Sadowski, Badania nad młodszym okresem przedrzymskim, rzymskim i wędrówek ludów w świetle dokonań ostatniego dziesięciolecia (1995–2005), „Lubelskie Materiały Archeologiczne” 2007, t. 15: 60 lat archeologii UMCS. Podsumowanie ostatniego dziesięciolecia, red. J. Gurba, J. Libera.

P. Łuczkiewicz, Neues zur ausgehenden Kaiserzeit und der Völkerwanderungszeit im mittleren Ostpolen: Spiczyn, Fdst. 53, „Barbaricum”, Światowit Supplement Series 2009, t. 8.

B. Niezabitowska-Wiśniewska, Archaeology. History and the Heruls. The Lublin Region in the Late Roman Period and the Migration Period, Światowit Supplement Series, „Barbaricum” 2009, t. 8, s. 195, s. 213, ryc. 1, s. 239, ryc. 27.

A. Kokowski, P. Łuczkiewicz, B. Niezabitowska-Wiśniewska, Stan badań nad okresem przedrzymskim, rzymskim i wędrówek ludów w 50 lat po monografii Stefana Noska, [w:] Miejsce Profesora Stefana Noska w archeologii polskiej. 50 lat po wydaniu „Materiałów do badań nad historią starożytną i wczesnośredniowieczną międzyrzecza Wisły i Bugu”, red. A. Zakościelna, Lublin 2012.

J. Rodzińska-Nowak, Gospodarka żywnościowa ludności kultury przeworskiej, „Opera Archeologiae Iagellonicae” 2012, vol. II, s. 10.

W. Misiewicz, Wyniki badań osady kultury przeworskiej w Nieszawie Kol., stan. 5, gm. Józefów, woj. lubelskie,

„Archeologia Polski Środkowowschodniej” 1998, t. 3, s. 110–117.

W. Misiewicz, M. Polańska, Wstępne wyniki badań osady kultury przeworskiej w Nieszawie Kolonii, stan. 5, woj. lubelskie, „Archeologia Polski Środkowowschodniej” 1997, t. 2, s. 106–112.

M. Stasiak-Cyran, Wyniki czwartego sezonu badań na osadzie kultury przeworskiej w Nieszawie Kolonii stan. 5, pow. Opole, woj. lubelskie, „Archeologia Polski Środkowowschodniej” 1999, t. 4, s. 123–129.

M. Stasiak-Cyran, Wyniki piątego sezonu badań na osadzie kultury przeworskiej w Nieszawie Kolonii, stanowisko 5, pow. Opole Lubelskie, „Archeologia Polski Środkowowschodniej” 2000, t. 5, s. 85–95.

M. Stasiak-Cyran, Wyniki szóstego sezonu badań na osadzie kultury przeworskiej w Nieszawie Kolonii stanowisko 5, pow. Opole Lubelskie, „Archeologia Polski Środkowowschodniej” 2003, t. 6 (2001), s. 98–106.

M. Stasiak-Cyran, Wyniki badań ratowniczych na terenie osady kultury przeworskiej w Nieszawie Kolonii, stan. 5, pow. Opole Lubelskie, w 2003 r., „Archeologia Polski Środkowowschodniej” 2006, t. 7, s. 95–101.

M. Stasiak-Cyran, Najciekawsze obiekty i zabytki z badań w 2006 r. na osadzie kultury przeworskiej w Nieszawie Kolonii, pow. opolski, stan. 5, „Archeologia Polski Środkowowschodniej” 2010, t. 10 (2008), s. 41–52.

A. Michałowskiego, Budownictwo kultury przeworskiej, Poznań 2011.

B. Beckmann, Studien über die Metallnadeln der römischen Kaiserzeit im freien Germanien, „Saalburg Jahrbuch” 1966, t. 23, s. 26–28.

O. Almgren, Studien über nordeuropäischen Fibelformen der ersten nachchrislichen Jahrhunderte mit Berücksichtigung der provinzialrömischen und südrussischen Formen, „Mannus-Bibliothek” 1923, t. 32.

R. Madyda-Legutko, Studia nad zróżnicowaniem metalowych części pasa w kulturze przeworskiej. Okucia końca pasa, „Opera Archeologiae Iagellonicae” 2011, vol. I, s. 21.

T. Dąbrowska, Późne odmiany fibul silnie profilowanych w Polsce, „Wiadomości Archeologiczne” 1995, t. LIII: 1 (1993–1994), s. 14–17, ryc. 6.

M. Gładysz-Juścińska, Niecodzienne odkrycie „fibul pannońskich” na Lubelszczyźnie, [w:] Antyk i barbarzyńcy. Księga dedykowana Profesorowi Jerzemu Kolendo w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. A. Bursche, R. Ciołek, Warszawa 2003.

M. Stasiak-Cyran, A settlement in Nieszawa Kolonia and the problem of the end of the Przeworsk Culture in the western Lublin region, „Monumenta Studia Gothica”, t. 5: The Turbulent Epoch. New Materials from the Late Roman Period and the Migration Period, red. B. Niezabitowska-Wiśniewska, M. Juściński, P. Łuczkiewicz, S. Sadowski, Lublin 2008, s. 309–328.

H. Dobrzańska, Ceramika toczona jako wyraz zmian zachodzących w kulturze przeworskiej we wczesnej fazie późnego okresu rzymskiego, „Scripta Archaeologica”, t. 2: Znaczenie wojen markomańskich dla państwa rzymskiego i północnego Barbaricum, red. J. Wielowiejski, Warszawa 1982.

J. Rodzińska-Nowak, Jakuszowice. Stanowisko 2. Ceramika z osady kultury przeworskiej z młodszego i późnego okresu wpływów rzymskich i wczesnej fazy okresu wędrówek ludów, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace Archeologiczne” 2006, t. 61.

K. Godłowski, Kultura przeworska, „Prahistoria Ziem Polskich”, t. V: Późny okres lateński i okres rzymski, red. J. Wielowiejski, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1981, s. 101.

J. Szydłowski, Die eingliedrigen Fibeln mit umgeschlagenem Fuß in Österreich im Rahmen ihres Vorkommens in Mitteleuropa, „Archaeologia Austriaca” 1980, t. 64, s. 23–24.

J. Schuster, Przekłuwacze typu Dresden-Dobritz/Żerniki Wielkie. Uwagi na temat narzędzi z późnego okresu rzymskiego i wczesnej fazy okresu wędrówek ludów, „Wiadomości Archeologiczne” 2011, t. LXII, s. 66–68, ryc. 1.

M. Wilk, Późnorzymskie naczynia zasobowe (w typie „Krausengefässe”) na obszarze południowo-wschodniej Polski, „Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego” 2005, t. XXVI.

R. Madyda-Legutko, Zróżnicowanie kulturowe polskiej strefy beskidzkiej w okresie lateńskim i rzymskim, Kraków 1996, s. 89–91.

M. Bohr, Naczynia wykonane na kole jako wyraz kontaktów interkulturowych na przykładzie wybranych materiałów dolnośląskich, [w:] Ceramika rzemieślnicza jako źródło do badań nad zróżnicowaniem garncarstwa kultury przeworskiej, red. H. Machajewski, B. Jurkiewicz, Pułtusk 2010, s. 178–180.

J. Szydłowski, Zur Frage der fremden Komponenten in der Dobrodzień-Gruppe, „Przegląd Archeologiczny” 1977, t. 25, s. 103.

M. Piotrowski, G. Dąbrowski, Krzesiwa i krzesaki – przyczynek do badań nad krzesaniem ognia w starożytności oraz średniowieczu (na marginesie badań archeologicznych na stan. 22 w Łukawicy, pow. lubaczowski), „Archeologia Polski Środkowowschodniej” 2009, t. 9 (2007), s. 233–237.

A. Kokowski, Kontinuität und Diskontinuität der Besiedlung in der jüngeren vorrömischen Eisenzeit und in der römischen Kaiserzeit am Beispiel des Hrubieszów-Beckens, „Přehled Výskumů” 2009, t. 50, s. 201–203.