Przestrzeń uchwycona fotograficznie jako świadectwo tożsamości  kulturowej. Analiza wybranych fotografii z reportażu  Zbigniewa Rokity "Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku"

Mariusz Maciak

doi:10.61464/siml.12

Opublikowane: 2023-10-311

Tom 24 (2022)

Przestrzeń uchwycona fotograficznie jako świadectwo tożsamości kulturowej. Analiza wybranych fotografii z reportażu Zbigniewa Rokity "Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku"

Mariusz Maciak

Dział: Tematy i problemy

https://doi.org/10.61464/siml.12

Abstrakt

Celem artykułu jest antropologiczna analiza przestrzeni uchwyconej na wybranych fotografiach zawartych w reportażu Zbigniewa Rokity "Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku". Autor stara się ukazać potencjał fotografii jako środka narracji o przemianach kulturowych, które miały miejsce w tym regionie w toku zawirowań historycznych XX wieku. Uchwycona w kadrze przestrzeń jest bowiem wyrazistym świadectwem historycznych losów regionu oraz wartości wyznawanych przez jego mieszkańców. Fakt ten czyni omawiane zdjęcia wyjątkowo cennymi dla czytelników reportażu z tego względu, iż pokazują złożoność śląskiej kultury.

Pobierz pliki

Siml.t.24-s.31-42

Zasady cytowania

Maciak, M. (2023). Przestrzeń uchwycona fotograficznie jako świadectwo tożsamości kulturowej. Analiza wybranych fotografii z reportażu Zbigniewa Rokity "Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku". Studia I Materiały Lubelskie, 24, 31–42. https://doi.org/10.61464/siml.12

Cited by / Share

Bibliografia

Barthes Roland, Światło obrazu: uwagi o fotografii, przeł. Jacek Trznadel, Warszawa 2008.

Benjamin Walter, Anioł historii: eseje, szkice, fragmenty, wybór i opracowanie Hubert Orłowski, tłum. Krystyna Krzemieniowa, Hubert Orłowski, Janusz Sikorski, Poznań 1996.

Błasiak Wojciech, Śląska zbiorowość regionalna i jej kultura w latach 1945–1956, [w:] Wojciech Błasiak, Mirosława Błaszczak-Wacławik, Tomasz Nawrocki, Górny Śląsk. Szczególny przypadek kulturowy, Warszawa 1990, s. 67–145.

Bujak Piotr, Tożsamość śląska. Rzeczywistość czy XX-wieczna kreacja?, „Pogranicze. Polish Borderland Studies” 2016, nr 1, s. 61–74.

Dwucet Krystyna, Pukowska-Mitka Maria, Dziedzictwo przemysłowe Górnego Śląska jako element atrakcyjności turystycznej regionu, [w:] Studia nad turystyką. Prace geograficzne i regionalne, red. Włodzimierz Kurek, Robert Faracik, Kraków 2007, s. 43–53.

Gerlich Marian Grzegorz, Poczucie tożsamości etnicznej ludności rodzimej Górnego Śląska w XX wieku (do 1989 roku), „Niepodległość i Pamięć” 1997, nr 2, s. 115–137.

Janek Anna, Fotografia jako ślad, „Prace Naukowe Akademii Jana Długosza w Częstochowie. Edukacja Plastyczna. Fotografia” 2012, z. 7, s. 19–28.

Kowalewski Maciej, Jakie miasto widać na widokówce?, [w:] Wizualność miasta. Wytwarzanie miejskiej ikonosfery, red. Marek Krajewski, Poznań 2007, s. 137–147.

Kożyczkowska Adela, Śląskość jako etniczność: refleksja o pograniczu polskości i śląskości, „Edukacja Międzykulturowa” 2020, nr 1, s. 52–71.

Krupa Aleksandra, „To co było” (?). O doświadczeniu czasoprzestrzeni sfotografowanej, „Interlinie. Interdyscyplinarne Czasopismo Internetowe” 2011, nr 1, s. 42–48.

Łaguna-Raszkiewicz Kamila, Fotografia jako źródło postpamięci, „Pedagogika Społeczna” 2016, nr 1, s. 155–164.

Mikołajec Jarosław, Górny Śląsk jako region pograniczny, „Zeszyty Naukowe. Organizacja i Zarządzanie” 2013, z. 65, s. 227–236.

Niziołek Katarzyna, Fotografia uczestnicząca. Od jakościowych badań światów społecznych do interwencji socjologicznej, „Przegląd Socjologii Jakościowej” 2011, nr 1, s. 22–41.

Rokita Zbigniew, Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku, Wołowiec 2020.

Rusek Halina, Wielokulturowość z konfliktem w tle – Ślązacy: Naród? Narodowość? Grupa etniczna?, „Pogranicze. Studia Społeczne” 2015, t. 25, s. 121–134.

Rybicka Elżbieta, Pamięć i miasto. Palimpsest vs. pole walki, „Teksty Drugie” 2011, nr 5, s. 201–211.

Siuciak Mirosława, Historyczne podstawy świadomości narodowej Ślązaków, „Białostockie Archiwum Językowe” 2011, nr 11, s. 223–235.

Sontag Susan, O fotografii, przeł. Sławomir Magala, Kraków 2009.

Swadźba Urszula, Śląskie wartości – praca, rodzina i religia: geneza, trwanie i zmiany, „Górnośląskie Studia Socjologiczne. Seria Nowa” 2014, t. 4, s. 22–41.

Szmeja Maria, Historyczne i społeczne uwarunkowania powstawania mniejszości niemieckiej i narodu śląskiego w Polsce, „Studia

Socjologiczne” 1998, nr 4, s. 39–65.

Tambor Jolanta, Autostereotyp i stereotyp Ślązaka, „Postscriptum Polonistyczne” 2008, nr 1, s. 81–97.

Tuan Yi-Fu, Przestrzeń i miejsce, przeł. Agnieszka Morawińska, wstępem opatrzył Krzysztof Wojciechowski, Warszawa 1987.

Walter Karin, Świat widokówek około 1900 roku. Znaczenie i funkcja masowego medium wizualnego, [w:] Aksjosemiotyka karty pocztowej II, red. Paweł Banaś, Warszawa 2004, s. 21–27.

Wądołowski Marcin, „Piąta strona świata” – Górny Śląsk we współczesnej kulturze, „Studia Humanistyczne AGH” 2015, nr 3, s. 29–44.

Wojnecki Stefan, Moja teoria fotografii, Poznań 2011.

Woźniczka Zygmunt, Górny Śląsk jako region wielu granic – uwagi historyka, „Anthropos?” 2010, nr 14–15, s. 56–65.

Woźniczka Zygmunt, Historia współczesna i jej rola w kształtowaniu tożsamości na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim w XX wieku jako problem badawczy i dydaktyczny, [w:] Badanie kultury: ludzie, projekty, realizacje, red. Anna Gomóła, Marek Pacukiewicz, Katowice 2016, s. 182–205.

Zajas Paweł, Jak świat prawdziwy stał się bajką. O literaturze niefikcjonalnej, Poznań 2011.

Informacja o przyznaniu Zbigniewowi Rokicie nagrody Nike za rok 2021, online: https://www.publio.pl/blog/

e-book-kajs-zdobywa-nagrode-nike-2021/.

Oryginalne zdjęcie elektrowni w Beuthen, online: https://www.bytomski.pl/assets/images/byt_ec-szombierki.jpg.

Osiedle górnicze Nikiszowiec, Katowice, 1975, online: https://ocdn.eu/pulscms-transforms/1/YX4k9kpTURBXy82ODc0MTBlNTA1OTMzNzE5NjRkZDFiMTU3MzlmMjlhYS5qcGeSlQLNA8AAwsOVAgDNA8DCw4GhMAU.

Pocztówka przedstawiająca rynek w Gliwicach, online: http://www.bytom.webd.pl/img/gliwice/gliwice_rynek1.jpg.

Świętochłowice, 1971, online: https://www.forum.com.pl/430078451.

Teatr Miejski w Katowicach, online: https://polska-org.pl/foto/9848/pl_Rynek_Katowice_9848225.jpg

KWK Katowice, 1948, online: https://c7.alamy.com/compde/2h9fd7x/katowice-1948-02-wiea-wycigowa-i-budynkikopalni-wgla-kamiennego-kwk-katowice-w-gbi-osiedledomkw-jednorodzinnych-tzw-domkw-fiskich-dla-grnikw-kwk-katowice-do-budowy-domkw-uywano-drewnianychprefabrykatw-ktrymi-finlandia-spacaa-zwizkowi-radzieckiemureparacje-wojenne-w-tle-kominy-elektrowni-miejskiej-pogrpap-dokadny-dzie-wydarzenia-nieustalony-katowice-1948-

februar-der-druckturm-und-die-gebaude-der-steinkohleminekatowice-im-hintergrund-die-siedlung-der-bergarbeiterhauserdie-sogenannten-finnischen-hauser-die-aus-holzernenhalbfabrikzeugen-mit-wh-gebaut-wurden-2h9fd7x.jpg.