Jan Lebenstein w kręgu paryskiej „Kultury”

Justyna Maguś

doi:10.61464/siml.172

Opublikowane: 2025-12-291

Tom 27 (2025)

Jan Lebenstein w kręgu paryskiej „Kultury”

Justyna Maguś

Dział: Tematy i problemy

https://doi.org/10.61464/siml.172

Abstrakt

Celem artykułu jest prześledzenie obecności Lebensteina w bliskim mu kręgu osób ściśle związanych z Instytutem Literackim w Paryżu. Należeli do niego:Zygmunt Hertz, Konstanty Jeleński, Gustaw Herling-Grudziński, Czesław Miłosz, a także Józef Czapski, ksiądz Józef Sadzik czy Krzysztof Pomian. Byli to ludzie, którzy dobrze go rozumieli, mieli podobne poczucie wrażliwości, intuicję i zadawali pytania związane z naturą człowieka. W artykule zostały odtworzone „ślady”, które pozostawił Lebenstein nie tylko w relacjach międzyludzkich opisanych w wywiadach i wspomnieniach, ale przede wszystkim w postaci kolekcji prac w Domu „Kultury” w Maisons-Laffitte. Ponadto dokonano analizy zawartości „Kultury” pod kątem tekstów poświęconych artyście, anonsów wystaw, a także szkiców napisanych przez samego malarza.

Słowa kluczowe:

Jan Lebenstein, Instytut Literacki w Paryżu, paryska

Pobierz pliki

SiML 27 - s. 39-51

Zasady cytowania

Maguś, J. (2025). Jan Lebenstein w kręgu paryskiej „Kultury”. Studia I Materiały Lubelskie, 27. https://doi.org/10.61464/siml.172

Cited by / Share

Bibliografia

Archiwum Instytutu Literackiego, „Inventaire estimatif de la collection des tableaux de l’Institut Littéraire «Kultura»”, Juin 2011.

Archiwum Instytutu Literackiego, PoZaH12 Lebenstein, list 20 sierpnia 1979 r., k. 10–19.

Archiwum Instytutu Literackiego, WT L 016, Kuc M., Na własny rachunek. Rozmowa z Janem Lebensteinem, „Życie Warszawy”, 25–26 kwietnia 1992, k. 1.

Archiwum Instytutu Literackiego, WT L016, Nowakowski M., Janek, „Rzeczpospolita. Plus-Minus”, 5–6 czerwca 1999, k. 9.

Carluccio Luigi, Totemy Lebensteina, „Kultura” 1960, nr 6(152), s. 121.

Herling-Grudziński Gustaw, Dziennik pisany nocą, „Kultura” 1974, nr 7(322)–8(323), s. 21–31.

Herling-Grudziński Gustaw, Dziennik pisany nocą, „Kultura” 1975, nr 7(334)–8(335), s. 12.

Jeleński Konstanty Aleksander, Lebenstein – mitotwórca ludzkiej natury, „Kultura” 1973, nr 10(313), s. 144–156.

Jeleński Konstanty Aleksander, Polski sezon jesienny w Paryżu, „Kultura” 1961, nr 12(170), s. 121–123.

Jeleński Konstanty Aleksander, Samotna droga Jana Lebensteina, „Kultura” 1985, nr 7(454)–8(455), s. 16–21.

Kapera Jan Kazimierz, Jan Lebenstein – kronika amerykańska, „Kultura” 1998, nr 11(614), s. 114–115.

Lebenstein Jan, „Być sobą”: o Leonor Fini, „Kultura” 1996, nr 3(582), s. 106–111.

Lebenstein Jan, Głosy solidarności, „Kultura” 1968, nr 253 (numer specjalny poświęcony wydarzeniom w Czechosłowacji), 32–33.

Lebenstein Jan, Marek Oberlaender, „Kultura” 1981, nr 11(410), s. 108–110.

Nakov Andrzej, Polska plastyka w Paryżu 1966, „Kultura” 1967, nr 3(233), s. 115.

Pomian Krzysztof, Czas Lebensteina, „Kultura” 1985, nr 7(454)–8(455), s. 21–28.

Pomian Krzysztof, Lebenstein: droga pod prąd, „Kultura” 1999, nr 11(626), s. 7–16.

Przyjaźń. Z Janem Lebensteinem rozmawia Marek Wittbrot, „Nasza Rodzina” 1995, nr 7–8, s. 12.

Turkiewicz Zygmunt, Wystawy Polskie w Londynie, „Kultura” 1962, nr 9 (179), s. 123.

Czapski Józef, Świat w moich oczach. Rozmowy przeprowadził Piotr Kłoczowski, Warszawa 2024.

Franaszek Andrzej, Miłosz. Biografia, Kraków 2012.

Herling-Grudziński Gustaw, Dzieła zebrane, t. 13: Jerzy Giedroyć. Korespondencja, vol. 2: 1967–1975, red. Włodzimierz Bolecki, oprac. Sylwia Błażejczyk-Mucha, Rafał Habielski, Iwona Hofman i in., Kraków 2018.

Herling-Grudziński Gustaw, Dziennik pisany nocą, t. 3, Kraków 2012.

Hertz Zofia, Listy do Czesława Miłosza 1952–1979. Wybór i opracowanie Renata Gorczyńska, Paryż 1992.

Józef Czapski, Ludwik Hering. Listy 1939–1982, t. 1, red. Piotr Kłoczowski, posłowie Adam Zagajewski, Gdańsk 2016.

Józef Czapski, Ludwik Hering. Listy 1939–1982, t. 2, red. Piotr Kłoczowski, posłowie Adam Zagajewski, Gdańsk 2017.

Miłosz Czesław, List Czesława Miłosza do Jana Lebensteina, „Kultura” 1985, nr 7(454)–8(455), s. 15–16.

Arno Anna, Kot. Opowieść o Konstantym A. Jeleńskim, Warszawa 2020.

Banaszak Maria, Supruniuk Mirosław Adam, Jan Lebenstein i Galerie Lambert w 1959 roku. Okoliczności pierwszej wystawy, „Archiwum Emigracji. Studia, Szkice, Dokumenty” 2013, nr 2(19), s. 101–119.

Bielska-Krawczyk Joanna, Lebenstein – ilustrator. Malarz jako czytelnik, obraz jako lektura, Kraków 2011.

Bielska-Krawczyk Joanna, Świat w sąsiedztwie zaświatów. Gustaw Herling-Grudziński, Krystyna Herling-Grudzińska, Jan Lebenstein, Kraków 2011.

Carnets intimes – szkicowniki intymne Jana Lebensteina z kolekcji Hanki Patkowskiej, Sopot 2006.

Jan Lebenstein i krytyka. Eseje, recenzje, wspomnienia, wybór i oprac. Andrzej Wat, Danuta Wróblewska, wstępem opatrzyła Joanna Sosnowska, Warszawa 2004.

Jan Lebenstein. Rozmowy o sztuce własnej, o tradycji i współczesności, wybór i oprac. Andrzej Wat, Danuta Wróblewska, wstępem opatrzył Krzysztof Pomian, Warszawa 2004.

Jan Lebenstein. Złapać absolut / To Catch the Absolute, teksty Marta Smolińska, Piotr Słodkowski, Bogusław Deptuła, red. Michalina Chudzińska, tłum. Szymon Nowak, Poznań 2024.

Jurkowska-Brzoska Ewa, „Świat jest piekłem”. Groteskowy świat w twórczości Jana Lebensteina, Warszawa 2007.

Kossowski Łukasz, Jan Lebenstein 1930–1999, Warszawa 2006.

Łabno-Hajduk Kamila, Zofia Hertz. Życie na miarę „Kultury”, Wrocław 2023.

Mahler Jadwiga, Nie bezmyślna wolność, a świadomość niezależności. Jan Lebenstein, Konstanty Aleksander Jeleński, Leonor Fini, [w:] Daję przecież cyrograf na duszę. Mroczne sprawki w literaturze XIX i XX wieku, red. Tadeusz Linkner, Katarzyna Eremus, Elwira Kamola, Gdańsk 2016, s. 215.

Ptasińska Małgorzata, Inwigilacja Instytutu Literackiego w czasach Gomułki, [w:] Aparat bezpieczeństwa wobec emigracji politycznej i Polonii, red. Ryszard Terlecki, Warszawa 2005, s. 162–163.

Taranczewski Paweł, Malarstwa Józefa Czapskiego – rozwój po okręgu, „Rocznik Filozoficzny Ignatianum” 2020, Vol. 26, No. 1, s. 169–189.

Jan Lebenstein, https://kulturaparyska.com/pl/people/show/jan_lebenstein/biography [dostęp: 12.05.2025].

Jan Lebenstein. Dziennik samotnika, reż. Andrzej Wolski, Francja 1999.

Kłoczowski Piotr, Benedyktowicz Zbigniew, Dokąd mnie wznosisz, różo złota? O ks. Sadziku, Miłoszu, Lebensteinie i Biblii (zapis rozmowy), https://www.between.org.pl [dostęp: 12.05.2025],

Majka Artur, Jan Lebenstein, https://jozefczapski.pl/jan-lebenstein-artur-majka/ [dostęp: 15.04.2025].