Hutsul folk costumes in the collection of the Seweryn Udziela Ethnographic Museum in Krakow: a contribution to research

Olena Kozakevych

doi:10.61464/siml.47

Opublikowane: 2023-12-071

Tom 23 (2021)

Stroje huculskie w zbiorach Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie: przyczynek do badań

Olena Kozakevych

Dział: Tematy i problemy

https://doi.org/10.61464/siml.47

Abstrakt

Polskie muzea posiadają znakomite kolekcje ludowej sztuki zdobniczej i użytkowej, w tym z Huculszczyzny: charakteryzują się one lokalnym pochodzeniem oraz niezwykłą różnorodnością typologii przedmiotów, wykonawstwa i cech artystycznych. Różnią się one znacznie ilością i stanem zachowania. Najcenniejsza kolekcja huculskiej sztuki ludowej, zwłaszcza tradycyjnych strojów i tkanin, znajduje się w Muzeum Etnograficznym im. Seweryna Udzieli w Krakowie i pochodzi z ostatniej ćwierci XIX i pierwszych trzech dekad XX wieku. Artykuł omawia potrzebę pogłębionych badań nad kolekcją huculskich strojów ludowych MEK. Przedstawiono historyczne uwarunkowania zainteresowania Huculszczyzną, a w szczególności jej tradycyjnym ubiorem. Dokonano krótkiego przeglądu literatury przedmiotu oraz przedstawiono wydarzenia, które wywołały kolejne fale fascynacji Huculszczyzną na przestrzeni XX i XXI wieku. W analizie uwzględniono tylko niektóre rodzaje odzieży, których opisy są sprzeczne i wymagają szczegółowych badań.
szczegółowych badań. Niniejszy artykuł jest przyczynkiem do pogłębionych badań nad huculską odzieżą ludową w MEK oraz w zbiorach innych polskich muzeów.

Słowa kluczowe:

Huculszczyzna, Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie, zbiory, ubiór, przemysł ludowy, cechy artystyczne, perspektywa badawcza

Inne teksty tego samego autora

Olena Kozakevych, Kolekcja huculska w zbiorach Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie: historia powstania zbiorów i problem badawczy , Studia i Materiały Lubelskie: Tom 26 (2024)

Pobierz pliki

Siml.t.23.s.41-53 (English)

Zasady cytowania

Kozakevych, O. (2023). Stroje huculskie w zbiorach Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie: przyczynek do badań. Studia I Materiały Lubelskie, 23. https://doi.org/10.61464/siml.47

Cited by / Share

Bibliografia

ІФДОА (National Archive in Ivano-Frankivsk), Z. 263, Vol. 1, F. 969, “Копии ведомостей на выдачу зарплаты рабочим трикотажной фабрики акционерного общества ‛Гассорейг’ в г. Косове (1935–39)”.

ІФДОА, Z. 2, Vol. 2, F. 751, “Анкетные сведения о состоянии промышленных предприятий Станиславского воеводства (1938–39)”.

ІФДОА, Z. 263, Vol. 1, F. 1183, “Копии ведомостей на выдачу зарплаты рабочим трикотажной фабрики Ранда Вильгельма в г. Косове (1936–39)”.

ІФДОА, Z. 262, Vol. 1, F. 333, “Акты обследования мастерских по выработке ковров в городе Косове и переписке об использовании рабочих свыше восьми часового рабочего дня (1929–1938)”.

Вільшанецька Володимира, По виставці українського народного мистецтва в Данцигу, “Нова Хата”, Lviv 1931, Vol. 9, p. 2–3.

Вільшанецька Володимира, Повиставові міркування, “Нова Хата”, Lviv 1931, Vol. 6, p. 6.

Вовк Федір, Студії з української етнографії та антропології, Kiev 1995.

Головацкий Яков, О костюмах или народном убранстве русинов или русских в Галичине и северо-восточной Венгрии, Petrograd 1868.

Ємчук Андріана, Пам’ятки культури і мистецтва Гуцульщини в музеях Кракова, [in:] Сучасний контент. Музейна галузь. Історія, здобутки та перспективи. Наук. ред. Ярослава Ткачук, Андрій Кoролько, Kolomyia 2016, p. 226–228.

Козакевич Олена, В’язання. Мереживо, [in:] Етнографічні групи українців Kарпат. Гуцули, ed. Stepan Pawliuk et al., Charkiv 2020, p. 232–252.

Козакевич Олена, Гуцульські народні в’язані вироби XIX – початку XXI століття: традиція і сучасність, [in:] Łemkowie, Bojkowie, Rusini. Historia, współczesność, kultura materialna i duchowa, ed. Bohdan Halczak et al., Słupsk–Zielona Góra–Świdnik 2014, Vol. 5, p. 603–617.

Козакевич Олена, Єврейські осередки текстильного виробництва в Галичині кінця ХІХ – першої третини ХХ ст.: тенденції, осередки, “Art and Design”, Kiev 2019, no. 4, p. 34–41.

Козакевич Олена, Косів – осередок в’язання ХХ ст., “Мистецтвознавство ’05”, Lviv 2005, p. 79–87.

Козакевич Олена, “Ліга Промислової Допомоги” та її значення у розвитку промислів та ремесел Галичини в першій третині ХХ століття, [in:] Ukraińcy i ich sąsiedzi na przestrzeni wieków: polityka, gospodarka, religia, kultura i życie codzienne, Vol. 2, ed. Roman Drozd, Bohdan Halczak, Słupsk–Warszawa 2021, p. 31–45.

Козакевич Олена, Локальні особливості народного одягу “кольорових” сіл Надвірнянщини ХХ – початку ХХІ століття: порівняльний аспект (на польових матеріалах), [in:] Український феномен Гуцульщини: національний та європейський контексти, Kolomyia 2017, p. 42–47.

Козакевич Олена, Мистецтво українського традиційного в’язання: історичний аспект, “Народознавчі Зошити”, Lviv 2013, no. 5 (113), p. 885–906.

Козакевич Олена, Осередки текстильного виробництва на Станіславівщині: передумови створення, діяльність, асортимент, [in:] W obliczu nowej rzeczywistości. Stanisławów i Ziemia Stanisławowska w latach 1918–1923. Polityka – Wojskowość – Administracja – Kultura, ed. Petro Hawrylyszyn, Mariusz Kardas, Adam A. Ostanek, Warszawa–Ivano-Frankivsk 2019, Vol. 2, p. 221–247.

Кольбенгаєр Еріх, Взори вишиванок домашнього промислу на Буковині, Windsor 1974.

Коцан Василь, Традиційний народний одяг гуцулів Рахівщини: ХІХ – перша половина ХХ ст., Uzhorod 2012.

Коцан Василь, Традиційний народний одяг як джерело вивчення та популяризації культурної спадщини Закарпаття, “Historical and Cultural Studies”, Lviv 2015, Vol. 2, no. 1, p. 53–60.

Никорак Олена, Джерела гуцульської вишивки. Історіографія, [in:] Гуцульська вишивка з колекції Національного музею народного мистецтва Гуцульщини та покуття імені Й. Кобринського, Kiev 2010, p. 59–87.

Ничай Аполон, Выставка господарско-промыслова в Коломые, Stanislaviv 1881.

Bartky, tabiwky, zgardy... Huculiana z kolekcji Ewy Załęskiej-Szczepki i Andrzeja Szczepki, online: https://mnwr.pl/bartky-tabiwky-zgardy-huculiana-z-kolekcji-ewy-zaleskiejszczepki-i-andrzeja-szczepki/.

Hapanowicz Piotr, Działalność Muzeum Techniczno-Przemysłowego i jego likwidacja w latach 1949–1950, “Zarządzanie w kulturze”, Kraków 2007, Vol. 8, p. 43–62.

Huculskie skarby. Sztuka Huculszczyzny ze zbiorów Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej, Catalogue, Przemyśl 2014.

Jankowska-Marzec Agnieszka, Między etnografią a sztuką. Mitologizacja Hucułów i Huculszczyzny w kulturze polskiej XIX i XX wieku, Kraków 2013, p. 308.

Jełowicki Arkadiusz, Etnicyzowanie przedmiotów i jego skutki. O roli ukraińskich zbiorów etnograficznych w Polsce, “Muzealnictwo”, Warszawa 2017, no. 58, p. 208–213.

Jełowicki Arkadiusz, Zbiory etnograficzne kultury ukraińskiej w Polsce. Charakterystyka i recepcja, Poznań 2014.

Karczmarzewski Andrzej, Sztuka Hucułów, exhibition catalogue, Regional Museum in Rzeszow, Rzeszów 1985.

Kilijańska Alicja, O kolekcjach rzemiosła artystycznego w Muzeum Techniczno-Przemysłowym oraz Muzeum Narodowym

w Krakowie do 1918 roku, online: http://muzeumpamieci.umk.pl/?p=339.

Kozakevych Olena, Działalność gospodarcza Żydów w Galicji: branża tekstylna i odzieżowa na przełomie XIX i XX wieku, [in:] Wielokulturowe dziedzictwo Euroregionu Karpackiego na przestrzeni wieków, ed. Joanna Potaczek, Rzeszów 2020, p. 76–193.

Kozakevych Olena, Kosów Huculski – ośrodek dziewiarstwa na Ukrainie Zachodniej w XX wieku, [in:] Łemkowie, Bojkowie, Rusini. Historia, współczesność, kultura materialna i duchowa, ed. Stefan Dudra et. al, Zielona Góra 2009, Vol. 3, p. 271–279.

Kozakevych Olena, Strój ludowy „kolorowych” wsi na północno-zachodnim pograniczu Huculszczyzny: cechy etniczno-lokalne i artystyczne, [in:] Na pograniczach. Instytucje i ludzie pogranicza, ed. Robert Lipelt, Sanok 2020, p. 173–194.

Kozakevych Olena, Sztuka dziewiarstwa na Huculszczyźnie w końcu XIX i na początku XX wieku, [in:] Na pograniczach. Kultura – literatura – media, ed. Anna Chudzik, Robert Lipelt, Sanok 2017, Vol. VIII, p. 71–86.

Kożuch Barbara, Biżuteria huculska, “Rocznik Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli. Przewodnik po zbiorach huculskich Muzeum Etnograficznego w Krakowie”, ed. Urszula Janicka-Krzywda, Katarzyna Barańska, Vol. XV, Kraków 2009, p. 119–134.

Miejskie Muzeum Techniczno-Przemysłowe, Kraków 1912.

Na wysokiej połoninie. Sztuka Huculszczyzny – Huculszczyzna w sztuce. W 40. rocznicę śmierci Stanisława Vincenza. Exhibition catalogue of the National Museum in Krakow, Kraków 2011.

Odkrywanie Huculszczyzny. Exhibition catalogue, ed. Wiktoria Blacharska, Grzegorz Niewiadomy, Gdańsk 2002.

Pietraszek Edward, Muzeum Etnograficzne w Krakowie w pierwszym okresie istnienia (1910–1948), “Lud”, Poznań–Wrocław 1993, Vol. 76.

Pobiegły Elżbieta, Ubiory huculskie, “Rocznik Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli. Przewodnik po zbiorach huculskich Muzeum Etnograficznego w Krakowie”, ed. Urszula Janicka-Krzywda, Katarzyna Barańska, Vol. XV, Kraków 2009, p. 99–117.

Przewodnik po zbiorach Muzeum Przemysłowego dr. A. Baranieckiego, Kraków 1928.

Szlakami Huculszczyzny. Exhibition catalogue, Krosno 2008.

Surmacz Małgorzata, Huculszczyzna oczami Janusza Świeżego. O pierwszych fascynacjach malarsko-etnograficznych, “Studia i Materiały Lubelskie”, Lublin 2020, Vol. 22, p. 35–46.

Sztuka ludowa Huculszczyzny: wystawa, Zbigniew Toroński, Mariusz Baumann, Rosław Lewandowski, Poznań 1983.

Till Stanisław, Powstanie Muzeum Przemysłowego i Krajowego Instytutu Popierania Rękodzieł i przemysłu w Krakowie. Przeszłość. Stan Obecny. Ogólne sprawozdanie za 1911 do 1913.

Szkic planu na przyszłość, Kraków 1914.

Woźniak Alicja, Wyróżnienie strojem. Huculszczyzna – tradycja i współczesność, Łódź 2012.

Wróblewska Bożena, Sztuka huculska: przewodnik po wystawie czasowej, Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi, Łódź 1977.

Turkawski Marceli A., Wystawa etnograficzna Pokucia w Kołomyi, Kraków 1880.