Galandy, gadziny, szpigle, żigloki... – stroje ludowe w zbiorach Muzeum Historii Katowic

Magdalena Toboła-Feliks

doi:10.61464/siml.48

Opublikowane: 2023-12-071

Tom 23 (2021)

Galandy, gadziny, szpigle, żigloki... – stroje ludowe w zbiorach Muzeum Historii Katowic

Magdalena Toboła-Feliks

Dział: Tematy i problemy

https://doi.org/10.61464/siml.48

Abstrakt

Regionalne stroje ludowe, odzwierciedlające określone postawy wobec tradycji, dawniej spełniały rolę wielowymiarowego identyfikatora. Określenie „strój ludowy” odnosi się w istocie do odświętnego (paradnego) ubioru chłopskiego. Stroje te były kompletowane starannie, dużym nakładem kosztów oraz wysiłku
własnego (często szyto je i zdobiono własnoręcznie). Współcześnie zachwycają różnorodnością form i bogactwem zdobień, jednocześnie stawiając przed nami coraz trudniejsze pytania (skupione również wokół ich dzisiejszego funkcjonowania). Stroje ludowe stanowią także nieodłączny element muzealnych kolekcji etnograficznych. Artykuł ma na celu zilustrowanie zawartości zbioru odzieży regionalnej zdeponowanej w Dziale Etnologii Miasta Muzeum Historii Katowic. Jest to kolekcja o tyle ciekawa, że odnosi się do mieszkańców mocno uprzemysłowionego obszaru, którzy w zakresie ubioru przez długi czas pozostali wierni chłopskim tradycjom. Zarządzający tym zbiorem chcą zwiększyć zainteresowanie tym tematem poprzez wykorzystywanie stroju ludowego w działaniach o charakterze edukacyjno-popularyzatorskim.

Słowa kluczowe:

strój ludowy, kolekcja muzealna, folk, Muzeum Historii Katowic, antropologia

Pobierz pliki

Siml.t.23.s.55-70

Zasady cytowania

Toboła-Feliks, M. (2023). Galandy, gadziny, szpigle, żigloki. – stroje ludowe w zbiorach Muzeum Historii Katowic. Studia I Materiały Lubelskie, 23. https://doi.org/10.61464/siml.48

Cited by / Share

Bibliografia

Bartkiewicz Magdalena, Polski ubiór do 1864, Wrocław 1979.

Bazielich Barbara, Ludowe hafty i wyszycia na Śląsku, Katowice 2005.

Bazielich Barbara, Moda w strojach regionalnych, Bytom 1967.

Bazielich Barbara, Odzież i strój ludowy w Polsce, Wrocław 2000.

Bazielich Barbara, Strój ludowy na Śląsku, Chorzów 2001.

Bazielich Barbara, Strój rozbarski, „Atlas Polskich Strojów

Ludowych”, cz. 3: Śląsk, z. 5, Wrocław 2002.

Bazielich Barbara, Śląskie stroje ludowe, Katowice 1988.

Bazielich Barbara, Śląskie stroje ludowe, Katowice 1997.

Bazielich Barbara, Z bliska i z oddali. Stroje ludowe na Górnym Śląsku, Katowice 2017.

Białas Irena, Strój ludowy ziemi pszczyńskiej – cechą tożsamości regionalnej jej mieszkańców, „Studia Artystyczne” 2015, nr 3, s. 145–154.

Bogaryriew Piotr, Semiotyka kultury ludowej, Warszawa 1979.

Bronicz Stanisław, Strój pszczyński, „Atlas Polskich Strojów Ludowych”, cz. 3: Śląsk, z. 2, Wrocław 1954.

Dobrowolski Tadeusz, Dobrowolska Agnieszka, Strój, haft i koronka w województwie śląskim, Kraków 1936.

Gładysz Mieczysław, Kwestjonarjusz dotyczący demonologji ludowej i poprzedzony wstępem o zbieraniu materjałów ludoznawczych, Cieszyn 1932.

Gładysz Mieczysław, Stan i potrzeby nauki polskiej o Śląsku w zakresie etnografii, Katowice 1936.

Grabiec Aleksandra, Jakle, kiecki i zoposki. Strój ludowy ziemi rybnickiej, „Zeszyty Rybnickie” 2015, t. 23, s. 7–114.

Grabińska-Szczęśniak Anna, Czepce, czepki i półczepce, Bytom 2017.

Grabowski Elisabeth, Tracheten und Sitten in Oberschlesien, Orzech und Kozlowagora, Breslau 1935.

Hermanowicz-Nowak Krystyna, Odzież, [w:] Etnografia Polski. Przemiany kultury ludowej, t. 1, Wrocław 1976, s. 3–8.

Hermanowicz-Nowak Krystyna, Stan badań nad strojem ludowym w Polsce – próba oceny dotychczasowych osiągnięć, „Polska Sztuka Ludowa” 1976, nr 1, s. 3–8.

Jackowski Aleksander, Polska sztuka ludowa, Warszawa 2002.

Jarosz Justyna, Kobieta odświętna czyli Ślązaczka w stroju ludowym, Katowice 2014.

Karpińska Irena, Polskie ubiory ludowe na scenie, Londyn 1953.

Karwicka Teresa, Ubiory ludowe w Polsce, Wrocław 1995.

Kiereś Małgorzata, Strój ludowy górali wiślańskich, Wisła 2002.

Kominko-Szklarska Magdalena, Tiftik, szlajfka, ibercyjer. Słów kilka o ubiorze, Katowice 2015.

Kutrzeba-Pojnarowowa Anna, Stan badań nad strojem ludowym i tkaninami, „Polska Sztuka Ludowa” 1964, t. 18, nr 4, s. 210–219.

Lipa-Kuczyńska Maria, Tradycja i współczesność stroju ludowego na Śląsku – strój rozbarski (bytomski), „Śląskie Prace Etnograficzne”, Katowice 1990, t. 1, s. 81–88.

Malinowski Lucjan, Listy z podróży etnograficznej w Szląsku, „Na Dziś” 1872, t. 1.

Matuszkówna Stanisława, Zdobnictwo kobiecego stroju żywieckiego, Kraków 1931.

Michalczyk Maria, Kiecki, gunie modrzyńce. Stroje ludowe na Górnym Śląsku, Katowice 2001.

Nadolska-Styczyńska Anna, Oczywista konieczność. Rzecz o działalności naukowo-badawczej muzeum etnograficznego, „Muzealnictwo” 2014, r 55, s. 138–164.

Pieronkiewicz-Pieczko Krystyna, Pszczyński kobiecy strój ludowy. Cechy charakterystyczne i nazewnictwo gwarowe, „Śląskie Prace Etnograficzne” 2007, t. 3, s. 130–144.

Pieśni ludu śląskiego ze zbiorów rękopiśmiennych Józefa Lompy, red. Bogdan Zakrzewski, Wrocław 1970.

Pietkiewicz Kazimierz, Haft i zdobienie stroju ludowego, Warszawa 1955.

Piskorz-Branekova Elżbieta, Biżuteria ludowa w Polsce, Warszawa 2008.

Polski strój ludowy w fotografii Stanisława Gadomskiego i Barbary Kubskiej, red. Maria Lipok-Bierwiaczonek, Magdalena Zych, Tychy 2016.

Reinfuss Roman, Strój Górali Szczawnickich, „Atlas Polskich Strojów Ludowych”, t. 1, cz. 5: Małopolska, z. 18, Wrocław 1948.

(Re)konstruowane stroje ludowe jako znak tożsamości lokalnej, red. Anna W. Brzezińska, Aleksandra Paprot-Wielopolska, Mariola Tymochowicz, „Atlas Polskich Strojów Ludowych”, t. 49, Wrocław 2020.

Rosen-Przeworska Janina, O ubiorze chłopskim od XII wieku do renesansu, „Polska Sztuka Ludowa” 1953, nr 2, s. 79–99.

Rosen-Przeworska Janina, Z zagadnień renesansowego ubioru ludowego, „Polska Sztuka Ludowa” 1954, nr 4–5, s. 257–280.

Rostworowska Magdalena, Śląski strój ludowy. Koniec XVIII – 1 połowa XX wieku, Wrocław 2001.

Szymula Agnieszka, My i nasi sąsiedzi. Stroje ludowe w województwie śląskim, Tychy 2007.

Szymula Agnieszka, W kiecce, jakli, sztofce. Strój ludowy w Tychach i okolicach, Tychy 2013.

Toboła-Feliks Magdalena, Dąbrówka Wielka – wieś w mieście. Animacja zaangażowana w zachowaniu miejscowego stroju ludowego (mediacja na styku etnologii i performatyki), „Journal of Urban Ethnology” 2021, t. 19 (w druku).

Turnau Irena, Moda a odzież – zmienność i długie trwanie, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, Warszawa 1974, nr 1, s. 87–99.

Turnau Irena, Wpływ szlacheckiej i mieszczańskiej odzieży na polski ubiór ludowy w XVI–XIX wieku, „Polska Sztuka Ludowa” 1977, nr 2, s. 67–78.

Tymochowicz Mariola, Siedem grzechów popełnianych przy odtwarzaniu strojów ludowych, [w:] Tam na Podlasiu, t. V: Codzienny i świąteczny ubiór ludności południowego Podlasia, red. Jan Adamowski, Marta Wójcicka, Wola Osowińska

Tyrolowicz Lucjan, Podstawowe wiadomości z historii ubioru, Łódź 1957.

Udziela Seweryn, Krakowskie hafty białe, Kraków 1930.

Udziela Seweryn, Ludowe stroje krakowskie i ich krój, Kraków 1932.

Udziela Seweryn, Ubiory ludu polskiego. Górale Beskidowi, Kraków 1933.

instytutkorfantego.pl/centrum-dziedzictwa/purpurka-na-polke

mhk.katowice.pl/images/artykuly/inne/dopobrania/Kobieta_odswietna_czyli_Slazaczka_w_stroju_ludowym.pdf

mhk.katowice.pl/index.php/edukacja/obleczone-w-tradycja

mhk.katowice.pl/index.php/muzeum-on-line/filmy/nasze-filmy/etnografki-w-sieci

mhk.katowice.pl/o-muzeum