Topos utraty na wystawach narracyjnych. Jak pokazać coś, czego nie ma?

Marek Zambrzycki

doi:10.61464/siml.66

Opublikowane: 2023-12-081

Tom 22 (2020)

Topos utraty na wystawach narracyjnych. Jak pokazać coś, czego nie ma?

Marek Zambrzycki

Dział: Tematy i problemy

https://doi.org/10.61464/siml.66

Abstrakt

Głównym celem artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie, jak opowiedzieć o utracie rzeczy, mając do dyspozycji narzędzie w postaci wystawy narracyjnej? W skrócie: Jak przedstawić „NIE MA” za pomocą „JEST”? Aby osiągnąć postawiony cel, autor dokonuje krótkiej charakterystyki wspomnianej kategorii ekspozycji, przybliżając jej istotę, główne komponenty oraz zagrożenia, jakie wiążą się z jej realizacją. Ponadto nakreśla horyzont teoretyczny dla problemu toposu utraty, koncentrując się na stracie dóbr materialnych, a nie ludzi, wykorzystując przy tym dwa narzędzia pomocne przy jego analizie (matrycę danych wizualnych oraz analizę semiotyczną). W zasadniczej części pracy autor dokonuje opisu własnej ekspozycji, która podjęła temat utraty. Chodzi o wystawę czasową „Dziedzictwo utracone”, zaprezentowaną w okresie od 1 marca do 23 czerwca 2019 roku w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Jej celem było przybliżenie tematu niszczenia i ratowania dóbr kultury w okresie II wojny światowej. Jednym z założeń, które stało u jej podstaw, było rozumienie wystawy jako tekstu kultury o charakterze dialogicznym, czego skutkiem było świadome nawiązanie do innych pokazów, przede wszystkim do stworzonej przez Stanisława Lorentza ekspozycji „Warszawa oskarża”. Wystawa „Dziedzictwo utracone” była bliska modelowi slow-muzeum, który podkreśla rolę takich wartości, jak: autentyczność, ekologiczność, partycypacja, umiar i dopasowanie do możliwości psychofizycznych widza i in. Artykuł może być pomocnym źródłem wiedzy dla osób tworzących wystawy narracyjne, w szczególności poświęcone tematom utraty oraz dziedzictwa kulturowego.

Słowa kluczowe:

analiza semiotyczna, arka Noego, II wojna światowa, dziedzictwo kulturowe, muzeum, Muzeum II Wojny Światowej, rzeczy, Stanisław Lorentz, straty wojenne, utrata, wystawa „Warszawa oskarża”, wystawy narracyjne, Zamek Królewski w Warszawie

Inne teksty tego samego autora

Marek Zambrzycki, Model „slow muzeum” jako koncepcja funkcjonowania muzeum w dobie akceleracji społecznej , Studia i Materiały Lubelskie: Tom 23 (2021)
Marek Zambrzycki, Monika Krzencessa, „Kijów 2022. Raport z jednego dnia”. Wystawa czasowa w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku , Studia i Materiały Lubelskie: Tom 25 (2023)
Marek Zambrzycki, Monika Krzencessa, Ekspozycja „Zbrodnia Pomorska 1939” jako przykład wdrażania nowej strategii wystawienniczej w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku , Studia i Materiały Lubelskie: Tom 26 (2024)

Pobierz pliki

Siml.t.22.s.79-96

Zasady cytowania

Zambrzycki, M. (2023). Topos utraty na wystawach narracyjnych. Jak pokazać coś, czego nie ma?. Studia I Materiały Lubelskie, 22. https://doi.org/10.61464/siml.66

Cited by / Share

Bibliografia

Archiwum prywatne Marka Zambrzyckiego [ApMZ]

Archiwum zakładowe Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku [AMIIWŚ] „Wystawa czasowa »Dziedzictwo utracone«”, t. 1–3, sygn. arch. 19/1–19/3.

Arystoteles, Etyka nikomachejska, przeł. Daniela Gromska, Warszawa 2012.

Curtius Ernst Robert, Literatura europejska i łacińskie średniowiecze, Kraków 1997.

Domańska Ewa, Problem rzeczy we współczesnej archeologii, [w:] Rzeczy i ludzie. Humanistyka wobec materialności, red. Jacek Kowalewski, Wojciech Piasek, Marta Śliwa, Olsztyn 2008.

Eco Umberto, Teoria semiotyki, Kraków 2009.

Grabska Iwona, Wasilewska Diana, Lekcja historii Jacka Kaczmarskiego, Warszawa 2012.

Jarocki Robert, Rozmowy z Lorentzem, Warszawa 1981.

Kluszczyński Ryszard, Sztuka interaktywna. Od dzieła-instrumentu do interaktywnego spektaklu, Warszawa 2010.

Kopaliński Władysław, Słownik wyrazów obcych i wyrazów obcojęzycznych z almanachem, część 2: M (mir)–Ż, Warszawa 2007.

Kundera Milan, Nieznośna lekkość bytu, Warszawa 2018.

Kwiatkowski Piotr Tadeusz, II wojna światowa jako doświadczenie narodowe, [w:] Piotr Tadeusz Kwiatkowski, Lech Michał Nijakowski, Barbara Szacka, Andrzej Szpociński, Między codziennością a wielką historią, Gdańsk–Warszawa 2010.

Lec Stanisław Jerzy, Myśli nieuczesane, Warszawa 2018.

Majewski Piotr, Wojna i kultura. Instytucje kultury polskiej w okupacyjnych realiach Generalnego Gubernatorstwa 1939–1945, Warszawa 2005.

Peirce Charles Sanders, Wybór pism semiotycznych, Warszawa 1997.

Polaków portret własny, red. Marek Roztworowski, Warszawa 1983.

Solway Hanna, Malarstwo, Gdańsk 2018.

Sparke Penny, Design. Historia wzornictwa, Warszawa 2012.

Sztompka Piotr, Socjologia. Analiza społeczeństwa, Kraków 2002.

Sztompka Piotr, Socjologia wizualna. Fotografia jako metoda badawcza, Warszawa 2012.

Świrszczyńska Anna, Jestem baba, Kraków 1972.

Walka o dobra kultury. Warszawa 1939–1945, t. 2, red. Stanisław Lorentz, Warszawa 1970.

Warszawa oskarża. Przewodnik po wystawie urządzonej przez Biuro Odbudowy Stolicy wespół z Muzeum Narodowym w Warszawie, Warszawa 1945.

Ziębińska-Witek Anna, Historia w muzeach. Studium ekspozycji Holokaustu, Lublin 2011.

Gebethner Stanisław, „Warszawa oskarża” – wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie (3 maja 1945 – 28 stycznia 1946), „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie” 1976, nr 20.

Lorentz Stanisław, Notatka o wizycie generała Eisenhowera, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie” 1976, nr 20.

Popłonyk Urszula, Wystawy w Muzeum Narodowym w Warszawie, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie” 1978, nr 22.

Przeździecka-Kujałowicz Aleksandra, „Warszawa oskarża” – pierwsza powojenna wystawa Muzeum Narodowego w Warszawie, „Spotkania z Zabytkami” 2018, nr 11–12.

Sacha Magdalena Izabella, Los niewidoczny? Kresy i Kresowianie jako temat ekspozycji muzealnych po 1989 roku, „Muzealnictwo” 2019, nr 60.

Sacha Magdalena Izabella, Muzea utraconego „niemieckiego wschodu”. Warunki działania i ewolucja wystaw w kontekście polsko-niemieckim, „Muzealnictwo” 2018, nr 59.

Stobiecka Monika, Zwrot ku rzeczom – zwrot w muzeach?, „Młoda Muzeologia”, t. 2, 2017.

Zambrzycki Marek, Dramat rzeczy warszawskich, „Spotkania z Zabytkami” 2018, nr 11–12.

Sztuki piękne, 2019, odcinek z dnia 14 marca 2019 r., TVP Gdańsk.

Dziewulska Marta, Zając Małgorzata, 2019, Komunikacja i PR wydarzeń muzealnych – jak prawidłowo dobrać przekaz?, wykład wygłoszony 10 maja 2019 roku w Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie.

II Wojna Światowa w pamięci współczesnego społeczeństwa polskiego. Badania Pentor na zamówienie Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, przeprowadzone w dwóch etapach: od 20 maja do 10 czerwca 2009 r. (12 zogniskowanych grup dyskusyjnych) oraz od 19 czerwca do 4 lipca 2009 r. (N= 1200).

dzieje.pl, wywiad Anny Ślęzak z Bogdanem Wojciszke, data publikacji: 30 sierpnia 2014.

dzielautracone.gov.pl.

Zambrzycki Marek, Slow-muzeum, czyli jak odróżnić rzeczy od rzeczy wartościowych, muzealnictwo.com, <http://muzealnictwo.com/2019/08/slow-muzeum-czyli-jak-odroznicrzeczy-od-rzeczy-wartosciowych/>, 2019.

Zambrzycki Marek, Wokół wystaw dedykowanych grupom zawodowym, muzealnictwo.com,<http://muzealnictwo.com/2019/10/wokol-wystaw-dedykowanych-grupom-zawodowym/>, 2019.