Powojenna krytyka artystyczna wobec awangardy

Marcin Lachowski

doi:10.61464/siml.82

Opublikowane: 2023-12-111

Tom 20 (2017)

Powojenna krytyka artystyczna wobec awangardy

Marcin Lachowski

Dział: Tematy i problemy

https://doi.org/10.61464/siml.82

Abstrakt

Artykuł jest próbą opisu zjawiska awangardy w polskiej krytyce artystycznej po 1956 roku. Interpretuje dyskusje nad modelem twórczości artystycznej, a także odtwarza złożony proces różnicowania stanowisk i wypowiedzi krytyków. Dyskurs awangardowy zakorzeniony w nowoczesności okresu „odwilży” ulegał kolejnym przeobrażeniom, od skojarzenia z innowacyjnością formy artystycznej, poprzez odniesienia z jednej strony do wzornictwa przemysłowego, a z drugiej do autonomicznej sfery rozwoju sztuki, stał się wyrazistym elementem debat artystycznych w połowie lat 60. Wtedy został przypisany do twórczości związanej z kształtowaniem przestrzeni wystawowej, akcentującej wymiar procesualny działania artystycznego, wreszcie przypisany efemerycznym manifestacjom z kręgu konceptualizmu. Wartościujące użycie kategorii awangardy, związanej z suwerennością postawy artystycznej, było konfrontowane jednocześnie ze sztywnymi ramami polityki kulturalnej PRL-u. Zasadniczym obszarem takiej analizy były galerie (określane jako niezależne lub autorskie), powstające na przełomie lat 60. i 70. Ten społeczny i publiczny model twórczości awangardowej przyczynił się do definiowania awangardy w języku współczesnej historii sztuki, przeciwstawiając go autotelicznym właściwościom modernistycznego dzieła.

Słowa kluczowe:

awangarda, nowoczesność, neoawangarda, malarstwo strukturalne, konceptualizm

Inne teksty tego samego autora

Marcin Lachowski, „Pankiewicz i po... Uwalnianie koloru”. Wystawa w Muzeum Lubelskim, 16 lipca–2 października 2016 roku , Studia i Materiały Lubelskie: Tom 20 (2017)
Marcin Lachowski, Anna Hałata, „Lubelskie życie artystyczne w czasie odwilży – awers i rewers” , Studia i Materiały Lubelskie: Tom 21 (2019)
Marcin Lachowski, Sprawozdanie z sympozjum naukowego „Dziedzictwo kulturowe wschodnich ziem dawnej Rzeczypospolitej. Korzenie i wspólnota” , Studia i Materiały Lubelskie: Tom 22 (2020)

Pobierz pliki

siml.t.20.s.56-63

Zasady cytowania

Lachowski, M. (2023). Powojenna krytyka artystyczna wobec awangardy. Studia I Materiały Lubelskie, 20. https://doi.org/10.61464/siml.82

Cited by / Share

Bibliografia

[Od Redakcji], „Przegląd Artystyczny” 1958, nr 1, s. 2.

Bogucki Janusz, Awangarda czy akademizm, „Życie Literackie” 1959, nr 40.

Bogucki Janusz, W Elblągu, „Kultura” 1965, nr 37, s. 10.

Borowski Wiesław, Polska rzeźba nowoczesna. Zjawiska najważniejsze, „Struktury” 1960, nr 9.

Borowski Wiesław, Pseudoawangarda, „Kultura” 1975, nr 18.

Borowski Wiesław, Wątpliwe autorstwo, „Kultura” 1976, nr 6, s. 12–13.

Juszkiewicz Piotr, Od rozkoszy historiozofii do „gry w nic”. Polska krytyka artystyczna czasu odwilży, Poznań 2006.

Kostołowski Andrzej, Podłączenie, „Odra” 1971, nr 2, s. 79.

Kowalska Bożena, Polska awangarda malarska 1945–1980, wyd. 2, Warszawa 1988.

Lachowski Marcin, Awangarda wobec instytucji. O sposobach prezentacji sztuki w PRL-u, Lublin 2006.

Ludwiński Jerzy, Sztuka niezidentyfikowana (1975, [89]), [w:] Tenże, Epoka Błękitu, Otwarta Pracownia, Kraków 2003, s. 206.

Ludwiński Jerzy, Sztuka w epoce postartystycznej, „Odra” 1971, nr 4, s. 51–56.

Od Redakcji, „Projekt” 1956, nr 1, s. 2.

Osęka Andrzej, Los polskiej awangardy, „Przegląd Kulturalny” 1957, nr 7, s. 3; A. Wojciechowski, Styl życia i plastyka, „Przegląd Kulturalny” 1957, nr 45, s. 8.

Pierzgalski Andrzej, wypowiedź opublikowana w drukach ulotnych Galerii A-4; cyt. za: B. Stokłosa, Artystyczno--społeczna problematyka zrzeszeń plastyków w Polsce w latach 1946-1976 (Grupy twórcze i tzw. galerie autorskie), rozprawa doktorska pod kier. doc. dr hab. M. Czerwińskiego, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 1981 (miejsce przechowywania: Zbiory Specjalne Instytutu Sztuki PAN), s. 414.

Piotrowski Piotr, W kręgu neokonstruktywizmu: awangarda i modernizm, [w:] tegoż, Znaczenia modernizmu. W stronę historii sztuki polskiej po 1945 roku, Poznań 1999, s. 118–146.

Porębski Mieczysław, Iluzja. Przypadek. Struktura (w związku z ostatnimi i dawniejszymi obrazami Tadeusza Kantora), „Przegląd Artystyczny” 1957, nr 1, s. 19–37.

Ptaszkowska Hanna, Biennale Form Przestrzennych w Elblągu, „itd” 1965, nr 45.

Ptaszkowska Hanna, Klasyka czy awangarda?, „Struktury” 1959, nr 2;

Tchorek Mariusz, W poszukiwaniu trzeciego wymiaru (cz. 1), „Struktury” 1959, nr 2;

Tchorek Mariusz, W poszukiwaniu trzeciego wymiaru (cz. 2), „Struktury” 1959, nr 3.

Wojciechowski Aleksander, Ostrożnie – świeżo malowane!, „Przegląd Artystyczny” 1957, nr 2, s. 3.